paidiatrikes_pathiseis3
Τα παιδιά που παρουσιάζουν σωματικές παθήσεις εμφανίζουν ταυτόχρονα ψυχοκοινωνικά και ψυχιατρικά προβλήματα σε ποσοστό αρκετά μεγαλύτερο σε σύγκριση με το γενικό πληθυσμό .Οι μελέτες δείχνουν ότι οι ψυχολογικές διαταραχές είναι 2 με 4 φορές συχνότερες στα παιδιά με χρόνια σωματικά νοσήματα σε σύγκριση με το γενικό πληθυσμό . Παρόλο που αυτά τα παιδιά έχουν αυξημένο κίνδυνο για ψυχοπαθολογία, η παρουσία ή όχι συμπτωμάτων επηρεάζεται από το είδος της σωματικής νόσου:

-το άσθμα και ο νεανικός διαβήτης συνοδεύονται συχνά από κατάθλιψη (κλινική ή υποκλινική)

-σωματικές παθήσεις που αφορούν τον εγκέφαλο (επιληψία ,εγκεφαλική παράλυση ,εγκεφαλικές κακώσεις κτλ) θεωρούνται παράγοντες κινδύνου για συναισθηματικές διαταραχές, διαταραχές συμπεριφοράς και μαθησιακές δυσκολίες.

Τα παιδιά με σωματικές παθήσεις έχουν συγκεκριμένες ψυχοκοινωνικές ανάγκες και αξίζει να σημειωθεί το γεγονός ότι τα μέλη των οικογενειών ,αυτών των παιδιών ,αναζητούν συχνά επαγγελματική  βοήθεια για δυσκολίες που αφορούν στην αντιμετώπιση  και προσαρμογή στη νόσο .

Η σύγχρονη ιατρική χρησιμοποιεί ένα βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο στην προσπάθεια συγκρότησης ενός αποτελεσματικού τρόπου αντιμετώπισης των σωματικών παθήσεων .Οι βιοψυχοκοινωνικές παράμετροι που επηρεάζουν την παιδιατρική νόσο είναι:


1.Βιολογικές παράμετροι –
ο βαθμός στον οποίον οι σωματικές παθήσεις  επηρεάζουν  το κεντρικό νευρικό σύστημα ποικίλλει τόσο από άποψη παθολογίας  όσο και αντιμετώπισης και θεραπείας .Καταστάσεις όπως εγκεφαλικές κακώσεις , όγκοι εγκεφάλου , δρεπανοκυτταρική αναιμία ,χρόνιες αλλεργίες, άσθμα κτλ επηρεάζουν τις γνωστικές λειτουργίες και άλλες νευρογνωστικές ικανότητες όπως την προσοχή, τη συγκέντρωση, τις  λεπτές κινητικές δεξιότητες και τη μνήμη .Η οξεία  λεμφοβλαστική λευχαιμία επηρεάζει τομείς όπως η συλλογιστική ικανότητα και οι ακαδημαϊκές  επιδόσεις.

2.Ψυχολογικές παράμετροι – αφορούν αφενός στην ψυχολογική λειτουργία πριν τη νόσο και αφετέρου την αντιμετώπιση  και προσαρμογή στη διάγνωση μιας  σωματικής νόσου , στις επανειλημμένες εισαγωγές και οδυνηρές ιατρικές πράξεις.

3.Κοινωνικές παράμετροι –  η οικογένεια και γενικώς τα πρόσωπα φροντίδας του παιδιού καθίστανται ως σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την έκβαση της νόσου και την προσαρμογή στα θεραπευτικά πρωτόκολλα .Για παράδειγμα  στη διεθνή βιβλιογραφία  σχετικά με το διαβήτη τύπου  Ι (νεανικό) αναφέρεται ότι  η παρουσία των γονέων κατά τη διάρκεια της μέτρησης σακχάρου στο αίμα , στους εφήβους, συνοδεύεται  από μεγαλύτερη πιθανότητα ακατάλληλης ανταπόκρισης/αντίδρασης σε επεισόδια υπεργλυκαιμίας .Η ψυχοεκπαίδευση των γονέων στα πλαίσια της διαχείρισης του διαβήτη τύπου Ι φαίνεται να συνεισφέρει στη βελτιωμένη ανταπόκριση στην υπεργλυκαιμία .

4.Οι εξελικτικές παράμετροι – Η ικανότητα των παιδιών να κατανοούν και να αντιμετωπίζουν μια σωματική νόσο εξαρτάται από το στάδιο της γνωστικής τους ανάπτυξης .Η κατανόηση της  φυσιολογικής λειτουργίας του σώματος και της έννοιας της νόσου εξελίσσονται μέσα στο χρόνο .Σταδιακά  , αποκτούν μεγαλύτερη γνώση και επίγνωση του σώματός τους και αυξανόμενη ικανότητα να φροντίζουν για τις σωματικές τους ανάγκες.

paidiatrikes_pathiseis2

Στην προσχολική ηλικία , ονομάζουν τα διάφορα μέρη του σώματος και εκφράζουν ανησυχίες για τυχόν σωματικές βλάβες/τραυματισμούς.

Στη σχολική ηλικία , γνωρίζουν με μεγαλύτερη  ακρίβεια λεπτομέρειες του σώματός τους , αναλογίες , εσωτερική δομή .Γνωρίζουν πια ότι στο σώμα υπάρχουν ξεχωριστά όργανα που μπορούν να προκαλέσουν δυσφορία ή πόνο (π.χ. πόνο στο στομάχι).Οι πεποιθήσεις  και οι γνώσεις των παιδιών σχετικά με τις αιτίες των νοσημάτων  εξελίσσονται παράλληλα  με την αυξανόμενη ικανότητά τους για αιτιολογική σκέψη και συλλογισμούς.

Στην ηλικία 6-8 ετών τα παιδιά μπορεί να θεωρήσουν ότι προκάλεσαν τα ίδια τη νόσο από την οποία πάσχουν ,σαν τιμωρία για τις ’’ κακές ‘’τους πράξεις .Η σωστή ενημέρωση και εκπαίδευση είναι αναγκαίες για να περιοριστούν τέτοιες  πεποιθήσεις.

Σταδιακά, μετά  την ηλικία των 8-10 ετών η ικανότητα των παιδιών για αιτιολογική σκέψη αυξάνεται , οπότε συνδυάζουν πιο εύκολα την αιτία με το αποτέλεσμα .Η αφαιρετική σκέψη , στη συνέχεια , τους  επιτρέπει να κατανοούν την έννοια της νόσου με όρους σαν δυσλειτουργίες των εσωτερικών οργάνων και των βιολογικών μηχανισμών.

paidiatrikes_pathiseis1

Οι έφηβοι διαθέτουν πια τις γνωστικές ικανότητες απαραίτητες  για την κατανόηση της σωματικής νόσου και των επακόλουθων θεραπευτικών παρεμβάσεων .Είναι  , επίσης , σε θέση να πάρουν αποφάσεις που αφορούν τη μακροπρόθεσμη διαχείριση της νόσου .Η μεγαλύτερη γνωστική περιπλοκότητα  του εφήβου συνοδεύεται συχνά από αίσθημα  παντοδυναμίας που μπορεί να εμποδίσει τη συμμόρφωση στη θεραπευτική διαδικασία.

Οι τρόποι με τους οποίους σχετίζονται και επικοινωνούν μεταξύ τους  τα μέλη της οικογένειας  ,το σύστημα αξιών και πεποιθήσεων της  οικογένειας και οι πρακτικές  που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση  της νόσου επηρεάζουν  επίσης την έκβαση  των παιδιατρικών παθήσεων.

Αλεξίου Μιλτιάδης
Ιατρός Βιοπαθολόγος
Ιατρικό Διαγνωστικό Κέντρο Βιότυπος